تبلیغات
بر بال انتظار - ویژگی‌های امام
بر بال انتظار
اللهم ارنی الطلعة الرشیدة
نوشته شده در تاریخ سه شنبه 1 اسفند 1391 توسط مصطفی حدادی | نظرات ()

ویژگیهای امام

جانشین پیامبر صلی الله علیه و آله كه ضامن تداوم حیات دین و نیز پاسخگوی نیازهای بشر است شخصیت ممتازی است كه به تناسب جایگاه والای پیشوایی و رهبری، ویژگیهایی دارد كه مهمترین آنها عبارتند از:

تقوا و پرهیزگاری و برخورداری از ملكه عصمت به گونهای كه كوچكترین گناهی از او سر نمیزند.

علم و دانش كه از علم پیامبر صلی الله علیه و آله سرچشمه گرفته است و متصل به علم الهی است. بنابراین پاسخگوی همه در تمام زمینههای مادی و معنوی، دینی و دنیوی است.

آراستگی به فضائل و سجایای اخلاقی در بالاترین درجات؛

توان اداره جامعه بشری و مدیریت صحیح آن بر اساس آموزههای دینی؛

با توجه به صفات یاد شده برای امام، بدیهی است كه انتخاب چنین فردی از توان و دانش مردم بیرون است و تنها خداوند است كه به سبب علم بی نهایت خود میتواند پیشوایان و جانشینان پیامبر صلی الله علیه و آله را برگزیند. بنابراین از مهمترین ویژگیهای امام، منصوب بودن او از سوی خداست.

با توجه به اهمیت این ویژگی ها، به اختصار درباره هر یك توضیح میدهیم:

1. علم امام :

امام كه سمت پیشوایی و رهبری مردم را به عهده دارد؛ لازم است دین را در تمامی زوایای خود بشناسد و به قوانین آن آگاهی كامل داشته باشد و نیز با دانستن تفسیر آیات قرآن و احاطه كامل به سنّت پیامبر صلی الله علیه و آله به تبیین معارف دین پرداخته و به همه سؤالات مردم در موضوعات مختلف پاسخ دهد و آنها را به بهترین شیوه راهنمایی كند. بدیهی است كه چنین مرجع علمی میتواند مورد اعتماد و تكیه گاه تودهها قرار گیرد و چنین پشتوانه علمی تنها به واسطه اتّصال به علم الهی میتواند وجود داشته باشد به همین دلیل است كه شیعه معتقد است علم امامان و جانشینان واقعی پیامبر صلی الله علیه و آله برگرفته از علم بیكران خدایی است.

امام علی علیه السلام درباره علامتهای امام بر حق میفرماید:

امام آگاه ترین فرد است به حلال و حرام خدا و احكام گوناگون و اوامر و نواهی او و هر آنچه مردم نیازمند هستند.[1]

2. عصمت امام :

یكی از صفات مهم امام و شرایط اساسی امامت، عصمت است و آن ملكهای است كه از علم به حقایق و ارادهای قوی به وجود میآید و امام به سبب برخورداری از این دو، از ارتكاب هر گناه و خطایی خودداری میكند. امام هم در شناخت و تبیین معارف دینی و هم در عمل به آنها و هم در تشخیص مصالح و مفاسد جامعه اسلامی، معصوم از لغزش میباشد.

برای عصمت امام، دلائل عقلی و نقلی (از قرآن و روایات)، وجود دارد. مهمترین دلیلهای عقلی عبارتند از:

الف. حفظ دین و راه و رسم دینداری، در گرو عصمت امام است. چون امام مسئولیت حفظ دین از تحریف و هدایت دینی مردم را به عهده دارد و نه تنها سخن او كه رفتار او و تأیید و عدم تأییدش نسبت به عمل دیگران، در رفتار جامعه تأثیر میگذارد. پس باید در فهم دین و عمل به آن از هر لغزشی محفوظ باشد تا پیروان خود را به گونه صحیح، هدایت كند.

ب. یكی از دلائل نیاز جامعه به امام این است كه مردم در شناخت دین و اجرای آن، مصون از خطا نیستند. حال اگر پیشوای مردم نیز چنین باشد، چگونه میتواند مورد اعتماد كامل آنها قرار گیرد؟! به بیان دیگر اگر امام معصوم نباشد، مردم در پیروی از او و انجام همه دستوراتش، دچار تردید خواهند شد[2].

آیاتی از قرآن نیز بر لزوم عصمت امام دلالت دارد كه یكی از آنها آیه 124 سوره بقره است. در این آیه شریفه آمده است كه پس از مقام نبوت، خداوند مقام والای امامت را نیز به حضرت ابراهیم علیه السلام عطا فرمود. آنگاه حضرت ابراهیم از خداوند درخواست كرد كه مقام امامت را در نسل او نیز قرار دهد.

خداوند فرمود:

عهد من (امامت) به ستمكاران و ظالمان نمیرسد. یعنی منصب امامت مخصوص آن دسته از ذرّیه ابراهیم علیه السلام است كه ظالم نباشند.

حال با توجه به اینكه قرآن كریم، شرك به خدا را ظلم بزرگ دانسته و نیز هر گونه تجاوز از دستورات الهی (= گناه) را ظلم به نفس شمرده است، هر كس در برههای از زندگی خود، مرتكب گناهی شده، مصداق ظالم بوده و شایسته مقام امامت نخواهد بود.

به بیان دیگر، بدون شك حضرت ابراهیم علیه السلام امامت را برای آن دسته از ذریّه خود كه در تمام عمر گناه كار بوده و یا در آغاز نیكوكار بوده و سپس بدكار شده اند، درخواست نكرده است. بنابراین دو دسته باقی میماند:

1. آنان كه در آغاز، گناه كار بوده و سپس توبه كرده و نیكوكار شدهاند.

2. آنها كه هیچگاه مرتكب گناهی نشدهاند.

خداوند در كلام خود، دسته اول را استثنا كرده است. نتیجه اینكه مقام امامت تنها به دسته دوم اختصاص دارد.

3. مدیریت اجتماعی امام :

از آن جا كه انسان، موجودی اجتماعی است و اجتماع بر روح و روان و رفتار او تأثیر فراوانی دارد لازم است برای تربیت صحیح و رشد او به سوی قرب الهی، زمینههای اجتماعی مناسب پدید آید و این در سایه تشكیل یك حكومت الهی، ممكن خواهد بود. بنابراین امام و پیشوای مردم باید توان اداره امور جامعه را دارا بوده و با استفاده از تعالیم قرآن و سنّت نبوی صلی الله علیه و آله و بهره گیری از عناصر كار آمد، حكومتی اسلامی را پی ریزی كند.

4. آراستگی امام به کمالات اخلاقی:

امام كه پیشوا و راهبر جامعه است باید از همه بدیها و رذائل اخلاقی دور بوده و در مقابل، همه كمالات اخلاقی را در عالی ترین حدّ آن دارا باشد زیرا او به عنوان انسان كامل بهترین الگو برای پیروان خود به شمار میرود.

امام رضا علیه السلام فرمود:برای امام علیه السلام نشانه هایی است: او داناترین، پرهیزگارترین، بردبارترین، شجاع ترین، سخاوتمندترین و عابدترینِ مردم است.[3]

بعلاوه او در مقام جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله، در پی تعلیم و تربیت انسان هاست. بنابراین خود باید پیش از همگان و بیشتر از مردمان، به اخلاق الهی آراسته باشد.

امام علی علیه السلام میفرماید:

كسی كه (به امر خدا) خود را امام مردم قرار داده است بر اوست كه پیش از تعلیم دیگران به تعلیم خود همّت گمارد و باید دیگران را به وسیله رفتار خود تربیت كند پیش از آنكه با گفتار تربیت كند.[4]

5. نصب امام از سوی خدا:

از دیدگاه شیعه، امام و جانشین پیامبر تنها به دستور خدا و انتخاب او انجام میگیرد و پیامبر، امام پس از خود را معرفی میكند. بنابراین هیچ فرد یا گروهی حق دخالت در این امر را ندارند.

ضرورت نصب امام از سوی خداوند دلیل هایی دارد از جمله:

الف. به فرموده قرآن، حاكم مطلق بر همه چیز خداوند است و همه باید تنها از او اطاعت كنند. بدیهی است این حاكمیت میتواند از سوی خداوند به هر كسی ـ مطابق شایستگی و مصلحت ـ داده شود. بنابراین، همان گونه كه پیامبر به وسیله خدا انتخاب میگردد، امام نیز به تعیین الهی، بر مردم ولایت مییابد.

ب. پیش از این برای امام، ویژگیهایی را از قبیل عصمت و علم و... بیان كردیم. روشن است كه یافتن و شناختن كسی كه دارای این صفات ـ آن هم در عالی ترین درجه ـ باشد تنها به وسیله خداوند كه دانای به آشكار و نهان انسانهاست، امكان پذیر است. همان گونه كه خداوند در قرآن كریم به ابراهیم میفرماید: من تو را به مقام امامتِ مردم قرار دادم.[5]

[1]. میزان الحكمة، ج 1، ح 861.

[2]. به علاوه اگر امام مصون از خطا نباشد باید به دنبال امام دیگرى بود تا نیاز مردم را پاسخ دهد و اگر او نیز محفوظ از خطا نباشد امام دیگرى لازم است و این رشته همچنان تا بى نهایت ادامه خواهد یافت و چنین امرى از نظر فلسفى باطل است.

[3]. معانى الاخبار، ج 4، ص 102.

[4]. میزان الحكمة، باب 147، ح 850.

[5]. سوره بقره، آیه 124.




طبقه بندی: امامت و ولایت، 
برچسب ها: کلیات امامت، ویژگی های امام،
مرجع دریافت قالبها و ابزارهای مذهبی
.:
By Ashoora.ir & Blog Skin :.